Szczelność wewnętrzna rekuperatora: parametr, o którym się milczy
To parametr, o którym w polskich zestawieniach rekuperatorów mówi się najrzadziej, a który decyduje o tym, czy odzysk ciepła w ogóle ma sens. Szczelność wewnętrzna opisuje, jaka część powietrza wywiewanego przecieka wewnątrz urządzenia z powrotem do strumienia nawiewanego, zamiast wyjść wyrzutnią na zewnątrz.
W skrócie
- Nieszczelność wewnętrzna to przeciek powietrza wywiewanego z powrotem do nawiewu, wewnątrz obudowy.
- Podnosi deklarowaną sprawność, bo część ciepła wraca skrótem, a nie przez wymiennik.
- Sprawia, że porównywanie sprawności dwóch urządzeń bez tej wartości nie ma sensu.
- W polskich zestawieniach parametr ten pojawia się rzadko. Trzeba o niego zapytać.
Co się dzieje w nieszczelnym urządzeniu
W rekuperatorze biegną obok siebie dwa strumienie: świeże powietrze z czerpni i zużyte z pomieszczeń. Wymiennik ma je rozdzielać tak, żeby przechodziło między nimi ciepło, ale nie powietrze. Jeżeli obudowa, uszczelnienia albo sam wymiennik przepuszczają, część powietrza z łazienki i kuchni zawraca i wraca do sypialni.
Skutek jest podwójny i oba są niewidoczne dla użytkownika. Po pierwsze, do pokoi trafia powietrze, które miało budynek opuścić, razem z wilgocią, dwutlenkiem węgla i zapachami. Po drugie, zmierzona sprawność rośnie sztucznie, bo urządzenie odzyskuje ciepło z powietrza, które krąży w kółko. Czujnik na nawiewie pokazuje wysoką temperaturę, wzór na sprawność temperaturową daje piękny wynik, a instalacja nie robi tego, po co powstała.
Dlaczego to podważa porównywanie sprawności
Sprawność temperaturową liczy się z trzech temperatur: czerpni, wywiewu i nawiewu. Wzór nie odróżnia ciepła przeniesionego przez ścianki wymiennika od ciepła przyniesionego przez przeciekające powietrze. Urządzenie nieszczelne wygląda w tym rachunku lepiej niż szczelne, choć wentyluje gorzej.
Dlatego zestawienie dwóch kart katalogowych, w którym jedna deklaruje 90, a druga 93 procent, nie mówi jeszcze nic, dopóki nie wiadomo, jaka jest szczelność obu konstrukcji. Rozpisaliśmy to szerzej w tekście o sprawności rekuperatora.
EATR i OACF, czyli jak ten przeciek się mierzy
| Parametr | Co opisuje | Jak go czytać |
|---|---|---|
| EATR, czyli exhaust air transfer ratio | udział powietrza wywiewanego, które trafia do strumienia nawiewanego | podawany w procentach, w krokach 0,1. Im niżej, tym lepiej |
| OACF, czyli outdoor air correction factor | stosunek strumienia wchodzącego do wychodzącego po stronie nawiewu | podawany w krokach 0,01. Poniżej wartości 1,0 do 1,05 EATR rośnie gwałtownie |
Jest jednak zastrzeżenie, które trzeba postawić uczciwie. Oba wskaźniki wprowadzono przede wszystkim dla wymienników obrotowych i central niemieszkalnych. Przy typowej domowej jednostce przeciwprądowej producent zwykle ich nie poda, bo nie musi. Odpowiedź „nie podajemy” nie jest więc jeszcze dowodem, że urządzenie jest złe. Jest natomiast informacją, że porównania trzeba oprzeć na czymś innym: na konstrukcji obudowy, na sposobie osadzenia wymiennika i na dostępności uszczelek jako części serwisowej.
Przeciek wewnętrzny nie kończy się na higienie. Żeby ograniczyć EATR, trzeba zapanować nad różnicą ciśnień w centrali, a to zwykle oznacza zdławienie strony wywiewu, czyli dodatkowy opór i wyższy pobór mocy. Kompensacja OACF wymaga z kolei podniesienia strumienia po stronie wywiewu, co również kosztuje prąd. Nieszczelna centrala jest więc droższa w pracy, nie tylko gorsza dla powietrza.
Skąd biorą się przecieki
- Konstrukcja obudowy. Miejsca, w których stykają się komory nawiewu i wywiewu, wymagają uszczelnienia, a nie tylko skręcenia blach.
- Osadzenie wymiennika. Wymiennik wyjmowany do czyszczenia musi po włożeniu wracać na to samo uszczelnienie. Zużyte uszczelki po kilku sezonach przestają domykać.
- Wymiennik obrotowy. Zasada działania zakłada, że rotor przenosi między strumieniami ciepło i wilgoć, więc pewne mieszanie jest w tej konstrukcji wpisane i nie da się go całkowicie wyeliminować, można je tylko ograniczyć komorą płuczącą.
- Różnica ciśnień w urządzeniu. Niezbilansowane strumienie podnoszą różnicę ciśnień między komorami i zwiększają przeciek przez każdą istniejącą nieszczelność.
Sprawność podana bez szczelności wewnętrznej jest liczbą bez kontekstu. Można mieć wysoką temperaturę nawiewu i słabą wymianę powietrza jednocześnie, bo część strumienia krąży po centrali zamiast opuścić dom.
Jak to sprawdzić przed zakupem
W danych technicznych szuka się pozycji opisującej wewnętrzny przeciek albo recyrkulację wewnętrzną, podawanej w procentach strumienia. Im niższa wartość, tym lepiej. W podejściu skandynawskim ten parametr traktuje się jako podstawowy i podaje wprost, obok sprawności i poboru mocy.
Praktyczna zasada: jeżeli producent podaje szczelność wewnętrzną, zwykle znaczy to, że ma się czym pochwalić. Jeżeli tej pozycji nie ma wcale, warto o nią zapytać, zanim porówna się deklarowane sprawności. Brak odpowiedzi też jest odpowiedzią.
Wymiennik ma przenosić ciepło, nie powietrze.
Co z tym zrobić w istniejącej instalacji
Przecieku wewnątrz urządzenia nie naprawi się przez ustawienia, ale dwie rzeczy leżą po stronie użytkownika i montażu. Pierwsza to zbilansowanie strumieni, bo równe ciśnienia w komorach ograniczają przeciek. Druga to stan uszczelek przy wymienniku, sprawdzany przy każdym czyszczeniu, razem z wymianą filtrów.
Zanim zaczniesz szukać winy w urządzeniu, warto sprawdzić, na jakim biegu i według czego ustawiono przepływy, o czym piszemy w tekście o bilansie powietrza z tabelki. Jeżeli w domu utrzymuje się zapach z kuchni w sypialniach albo wilgotność nie spada mimo poprawnie ustawionych strumieni, warto sprawdzić właśnie to, zanim zacznie się podnosić bieg wentylatora.
Pozostałe kryteria wyboru jednostki zebraliśmy w poradniku jak wybrać rekuperator, a sposób liczenia wymaganego strumienia w tekście o doborze rekuperatora. Jednostki znajdziesz w kategorii rekuperatory.
Czego nie robić
Nie uszczelniaj wnętrza centrali taśmą, silikonem ani pianką. W środku są elementy wyjmowane do czyszczenia, taca skroplin i elektronika. Źle położone uszczelnienie zatrzyma wodę, zmieni opory albo uniemożliwi serwis.
Nie podnoś też biegu jako pierwszej reakcji. Jeżeli problemem jest przeciek albo niezbilansowanie, wyższy przepływ zwiększa różnicę ciśnień w centrali i pogłębia zjawisko, zamiast je usunąć. Najpierw pomiar, potem regulacja, dopiero na końcu urządzenie.
Najczęstsze pytania o szczelność wewnętrzną
Czy szczelność wewnętrzna jest ważniejsza od sprawności?
Nie zamiast sprawności, tylko przed jej odczytaniem. Wysoka sprawność ma sens dopiero wtedy, gdy wiadomo, że strumienie są rozdzielone i nie ma istotnego powrotu wywiewu do nawiewu.
Czy nieszczelność da się wyczuć zapachem?
Czasami tak, ale zapach nie jest testem. Ten sam objaw dają brudne wkłady, wyschnięty syfon, niezbilansowane strumienie i nieszczelne kanały poza centralą.
Czy wymiennik obrotowy zawsze miesza powietrze?
Ryzyko przeniesienia powietrza między strumieniami jest wpisane w zasadę jego pracy. Komora płucząca i właściwy rozkład ciśnień potrafią sprowadzić EATR do jednego procenta albo niżej, ale zjawiska nie da się wykreślić z rachunku.
Czy serwis poprawi szczelność wewnętrzną?
Jeżeli przyczyną są uszczelki, zabrudzenie albo złe osadzenie wymiennika po czyszczeniu, to tak. Jeżeli przyczyną jest konstrukcja obudowy, regulacją można ograniczyć skutki, ale nie zmienić budowy centrali.
Szukasz czegoś konkretnego?
Dodaj komentarz