Punkt rosy i mostki termiczne: dlaczego pleśń rośnie zawsze w tym samym rogu

Pleśń w mieszkaniu nie pojawia się przypadkowo. Rośnie zawsze w tym samym miejscu: w narożniku ściany zewnętrznej, za szafą, przy ościeżu okna albo pod parapetem. To nie jest kwestia pecha, tylko fizyki: tam temperatura powierzchni jest najniższa, więc wilgotność powietrza tuż przy ścianie jest najwyższa.

Czym jest punkt rosy

Punkt rosy to temperatura, przy której powietrze o danej wilgotności osiąga stan nasycenia i zaczyna oddawać wodę. Dla powietrza o temperaturze 20°C wygląda to tak:

• wilgotność względna 40%: punkt rosy około 6°C,
• 50%: około 9,3°C,
• 60%: około 12°C,
• 70%: około 14,4°C,
• 80%: około 16,4°C.

Im wilgotniejsze powietrze w pomieszczeniu, tym cieplejsza musi być powierzchnia, żeby nic się na niej nie wykropliło. Przy 70% wilgotności wystarczy ściana o temperaturze 14°C, żeby zaczęła zbierać wodę.

Dlaczego narożnik jest zimniejszy

W narożniku dwóch ścian zewnętrznych powierzchnia oddająca ciepło na zewnątrz jest większa od powierzchni odbierającej ciepło z pomieszczenia. Ciepło ucieka szybciej, niż napływa, więc temperatura powierzchni spada poniżej średniej dla ściany. To samo dzieje się na połączeniu ściany ze stropem, przy nadprożach, wieńcach i mocowaniach balkonów.

Warunki Techniczne wprowadzają dla tego zjawiska konkretne kryterium: czynnik temperaturowy na wewnętrznej powierzchni przegrody nie powinien być niższy niż 0,72. Poniżej tej wartości przy typowych warunkach użytkowania ryzyko rozwoju pleśni staje się realne, niezależnie od tego, jak dobrze budynek jest ocieplony w pozostałych miejscach.

Meble przy ścianie zewnętrznej

Szafa dosunięta do ściany zewnętrznej działa jak dodatkowa izolacja, ale po złej stronie: odcina powierzchnię od ciepłego powietrza w pomieszczeniu, a nie od zimna z zewnątrz. Temperatura ściany za meblem spada o kilka stopni, a powietrze w szczelinie nie jest wymieniane. To najczęstszy scenariusz zagrzybienia, które właściciel odkrywa dopiero przy przesuwaniu mebli. Minimalna przerwa kilku centymetrów, możliwość przepływu powietrza i sprawny punkt wywiewu w pomieszczeniu rozwiązują problem w większości przypadków.

Pleśń nie potrzebuje kropli wody

Grzyby pleśniowe zaczynają rosnąć, gdy wilgotność względna przy powierzchni utrzymuje się powyżej około 80 procent przez dłuższy czas. Widoczne skraplanie nie jest do tego potrzebne, dlatego zagrzybiona ściana bywa sucha w dotyku. Kondensacja na szybie jest tylko najbardziej widocznym objawem tego samego procesu, bo szkło ma najniższą temperaturę powierzchni w całym pomieszczeniu.

Co z tym robi wentylacja

Na temperaturę powierzchni wpływa izolacyjność przegrody i tego wentylacja nie zmieni. Zmienia natomiast drugą zmienną równania, czyli wilgotność powietrza w pomieszczeniu. Utrzymanie wilgotności w przedziale od 45 do 55 procent w sezonie grzewczym przesuwa punkt rosy poniżej 10°C, czyli poniżej temperatury, jaką osiąga nawet dość słaby narożnik. Przy 70 procentach ten sam narożnik zaczyna zbierać wodę.

Skąd bierze się ta wilgotność, rozpisaliśmy w tekście o tym, ile wilgoci powstaje w domu. Jeżeli źródłem jest grunt, a nie użytkowanie, mechanizm opisuje wpis o podciąganiu kapilarnym.

Jak to sprawdzić u siebie

Wystarczy higrometr za kilkadziesiąt złotych i termometr powierzchniowy. Mierzy się wilgotność i temperaturę powietrza w środku pomieszczenia, a potem temperaturę powierzchni w podejrzanym narożniku. Jeżeli temperatura powierzchni jest niższa od punktu rosy odczytanego z tabeli powyżej, wykroplenie jest kwestią czasu, a nie prawdopodobieństwa. Instalacja z odzyskiem ciepła, czyli centrala wentylacyjna z rozprowadzeniem powietrza, utrzymuje wilgotność stale, bez otwierania okien i bez wychładzania budynku, dlatego przy zagrzybieniu wynikającym z użytkowania jest skuteczniejsza od doraźnego wietrzenia.