System rekuperacji ściennej inVENTer: jeden sterownik, strefy i bilans powietrza

W skrócie

Pojedynczy rekuperator ścienny to urządzenie. Kilka jednostek połączonych jednym sterownikiem, z podziałem na strefy i profilami pracy, to już system wentylacji budynku. Różnica nie jest marketingowa, tylko fizyczna: jednostki ścienne pracują parami w przeciwfazie i dopiero wspólne sterowanie decyduje o tym, czy w domu powstaje kontrolowana wymiana powietrza, czy zestaw niezależnych wentylatorów, które przeszkadzają sobie nawzajem.

Ten tekst opisuje warstwę, o której najczęściej nikt nie mówi przy zakupie: ile jednostek obsługuje jeden sterownik, jak dzieli się dom na strefy, co realnie robi harmonogram, co zmienia aplikacja w telefonie i co się dzieje z bilansem powietrza, gdy jedna strefa stoi.

Z czego składa się system inVENTer

Mówiąc o systemie, mówimy o konkretnych elementach, a nie o ogólnej idei. System rekuperacji ściennej inVENTer składa się z czterech warstw:

• jednostki wentylacyjne montowane w przegrodzie zewnętrznej: iV-Light, iV-Smart+, iV14-Zero oraz iV-Twin+ do pomieszczeń mokrych,
• sterownik: przewodowy sMove S4 albo radiowy Easy Connect e16 z platformy inVENTer Connect,
• blendy wewnętrzne, przy sterowaniu radiowym w wersji IB Connect, bo to one wpinają jednostkę do sieci,
• czujniki: temperatury i wilgotności FTS19, dwutlenku węgla CS1 i CS2, higrostaty HYG12 i HYG18.

Całość konfiguruje się z panelu na ścianie albo z aplikacji inVENTer Mobile. Jesteśmy autoryzowanym dystrybutorem inVENTer w Polsce, więc dobór, montaż i serwis prowadzimy na tym samym systemie, o którym tu piszę.

Dlaczego jedna jednostka nie tworzy systemu

Rekuperator ścienny pracuje w cyklu wahadłowym. Wentylator wyrzuca powietrze z pomieszczenia, ładując ciepłem akumulator ceramiczny, po czym zmienia kierunek obrotów i wciąga powietrze zewnętrzne przez nagrzany akumulator. W urządzeniach inVENTer cykl trwa 70 sekund w trybie odzysku ciepła.

Z tego wynika reguła montażowa, której nie da się obejść: jednostki dobiera się parami i uruchamia w przeciwfazie. Gdy jedna wyrzuca, druga nawiewa. Pojedyncza jednostka w domu przez połowę cyklu wytwarza podciśnienie, a przez drugą połowę nadciśnienie, a powietrze i tak musi skądś dopłynąć i gdzieś odpłynąć. Bez pary robi to przez nieszczelności, kratki, kominy i szczeliny drzwiowe, czyli dokładnie tam, gdzie nie mamy nad nim kontroli.

Co z tego wynika technicznie: liczba jednostek nie wynika z liczby pomieszczeń ani z metrażu, tylko z kubatury, wymaganej krotności wymian, liczby domowników i z tego, że urządzenia muszą się bilansować parami. Dom o tej samej powierzchni, ale innej wysokości pomieszczeń i innej liczbie mieszkańców, dostanie inną liczbę jednostek. Sam sposób doboru opisałem osobno w tekście o doborze wydajności w m³/h.

Ile jednostek obsługuje jeden sterownik

Nie kupuje się panelu do każdego pomieszczenia. Jeden sterownik prowadzi całą instalację, a jego dobór wynika z liczby urządzeń i czujników, nie odwrotnie. W ofercie inVENTer są dwie drogi: sterownik przewodowy sMove S4 oraz sterownik radiowy Easy Connect e16.

Cecha	inVENTer sMove S4, przewodowy	inVENTer Easy Connect e16, radiowy
Liczba obsługiwanych urządzeń	do 4 jednostek (wersja na 8 jednostek w tej samej rodzinie)	do 16 urządzeń i czujników łącznie
Podział na strefy	brak, cała instalacja pracuje wspólnie	4 strefy, każda z własnym profilem
Połączenie z jednostkami	przewód sterujący LiYY 3×0,75 mm²	sieć radiowa 868 MHz, niezależna od domowego wifi
Czujniki	wejście zewnętrzne: higrostat, czujnik CO₂, czujnik LZO, presostat	wbudowany czujnik wilgotności i temperatury, rozbudowa o CO₂ i czujnik zewnętrzny
Obsługa z telefonu	brak, panel na ścianie	aplikacja producenta, połączenie Bluetooth; wariant wifi łączy się przez sieć domową
Warunek po stronie jednostki	blenda standardowa	blenda wewnętrzna w wersji Connect
Kiedy wybrać	stan surowy, instalacja do czterech jednostek	modernizacja, większa instalacja, potrzeba stref

Uwaga przy doborze: limit szesnastu dotyczy urządzeń i czujników łącznie, nie samych rekuperatorów. Dom z dziesięcioma jednostkami i sześcioma czujnikami wypełnia ten limit w całości. To trzeba policzyć przed zamówieniem, a nie po montażu.

Warunkiem wejścia jednostki do sieci radiowej jest blenda wewnętrzna IB Connect, która zastępuje blendę standardową w modelach iV-Light, iV-Smart+, iV14-Zero i iV-Twin+. Jednostka bez tej blendy działa poprawnie, ale nie zostanie sparowana ze sterownikiem.

Przewód czy radio

Wybór nie jest kwestią gustu, tylko etapu budowy. W domu w stanie surowym przewód sterujący układa się razem z instalacją elektryczną i wtedy sterowanie przewodowe jest tańsze oraz prostsze. W budynku wykończonym, zwłaszcza po remoncie, prowadzenie przewodów do każdej jednostki bywa większym problemem niż sam przewiert pod urządzenie. Wtedy sieć radiowa zdejmuje z instalacji cały ten zakres robót.

Radio nie znosi jednak zasilania. Każdy komponent systemu wymaga zasilania 230 V, wyjątkiem są czujnik wewnętrzny i zewnętrzny, które pracują na bateriach. Jednostka wentylacyjna i tak potrzebuje zasilania w miejscu montażu, więc bezprzewodowość dotyczy sterowania, nie prądu.

Strefy wentylacyjne, czyli po co dzielić dom

Platforma inVENTer Connect pozwala przypisać urządzenia do czterech stref i nadać każdej własny profil pracy. Strefa to nie piętro i nie strona świata, tylko grupa pomieszczeń o wspólnym rytmie użytkowania i podobnym obciążeniu wilgocią oraz dwutlenkiem węgla.

• strefa dzienna, użytkowana od rana do wieczora, o zmiennym obciążeniu ludźmi,
• strefa nocna, obciążona przez osiem godzin na dobę, za to intensywnie i przy zamkniętych drzwiach,
• strefa wilgotna, czyli pomieszczenia z krótkotrwałymi, dużymi zrzutami wilgoci,
• strefa o odrębnym reżimie, na przykład piwnica albo pomieszczenie gospodarcze, gdzie sterowanie ma inny cel niż komfort ludzi.

Co z tego wynika technicznie: strefowanie ma sens wtedy, gdy każda strefa nadal dostaje przepływ wymagany dla swoich pomieszczeń. Jeżeli podział służy temu, żeby część domu wentylować mniej i w ten sposób nadrobić zbyt małą liczbę jednostek, to nie jest strefowanie, tylko ukrywanie błędu doboru. Sypialnia z zamkniętymi drzwiami i dwiema osobami w środku ma swoje wymagania niezależnie od tego, w której strefie zapisano ją w sterowniku.

Bilans, gdy jedna strefa stoi

To pytanie pada rzadko, a jest najważniejsze przy strefowaniu. Jednostki bilansują się parami. Jeżeli strefa zostaje wyłączona albo mocno spowolniona, a pary dobrano wewnątrz tej strefy, bilans się domyka i problemu nie ma. Jeżeli natomiast para została rozdzielona między dwie strefy o różnych profilach, to jedna jednostka pracuje, jej partnerka stoi, a budynek dostaje trwałe podciśnienie albo nadciśnienie w tym rejonie.

Konsekwencje są wymierne: powietrze zaczyna napływać nieszczelnościami, rośnie ryzyko wychłodzenia przegród w miejscach infiltracji, a w domu z kominkiem lub kotłem z otwartą komorą spalania zmieniają się warunki pracy kanału spalinowego. Dlatego pary planuje się wewnątrz stref, a nie w poprzek nich, i dlatego podział na strefy jest decyzją projektową, a nie ustawieniem, które zmienia się później w aplikacji.

Profile, harmonogram i to, co robi aplikacja

Profil wentylacji przypisuje się do strefy na stałe. Ręczna zmiana biegu na sterowniku nadpisuje profil, ale tylko czasowo, domyślnie na godzinę, po czym strefa wraca do profilu. Czas tego nadpisania zmienia się w aplikacji.

To rozwiązanie odpowiada na najczęstszą sytuację w praktyce: ktoś podkręcił wentylację na czas gotowania i zapomniał ją zmniejszyć. System sam wraca do ustawienia bazowego, więc dom nie pracuje tygodniami na najwyższym biegu.

Aplikacja inVENTer Mobile daje pełny dostęp do konfiguracji: nazwy stref, przypisanie urządzeń, profile, tryby i funkcje wzmocnienia. Warto jednak wiedzieć, czym ta łączność jest naprawdę. Standardowy Easy Connect e16 łączy się z telefonem przez Bluetooth, czyli w zasięgu mieszkania. Sterowanie z dowolnego miejsca przez internet wymaga nowszego wariantu z łącznością wifi. Jeżeli zależy Ci na zmianie ustawień z pracy albo z wakacji, to jest pytanie do zadania przed zakupem, a nie po nim.

Sam sterownik pokazuje na wyświetlaczu temperaturę wewnętrzną i zewnętrzną oraz jakość powietrza, więc podstawowe informacje masz na ścianie, bez sięgania po telefon.

Tryby pracy i jeden częsty błąd

Tryb	Co robi wentylator	Odzysk ciepła	Zastosowanie
Odzysk ciepła, praca wahadłowa	zmienia kierunek co 70 sekund	tak	praca podstawowa przez cały rok
Przewietrzanie	kręci się w jedną stronę	nie	nocne chłodzenie budynku latem
Pauza	zatrzymanie na 1 do 8 godzin	nie dotyczy	prace remontowe, malowanie, szlifowanie
Wzmocnienie	podwyższona wydajność przez 15 minut	tak	szybkie usunięcie wilgoci albo zapachu

Błąd, który spotykamy na przeglądach, wygląda tak: użytkownik przestawił system na przewietrzanie w upał, a jesienią nikt tego nie cofnął. Rachunek za ogrzewanie rośnie, a właściciel obwinia rekuperację. Jeżeli zauważysz, że jednostki przestały zmieniać kierunek co kilkadziesiąt sekund, sprawdź najpierw tryb pracy sterownika.

Czujniki: co czym steruje

Sterownik przewodowy ma wejście zewnętrzne, do którego podłącza się higrostat, czujnik dwutlenku węgla, czujnik lotnych związków organicznych albo presostat. To samo wejście służy do integracji z automatyką domową.

W systemie radiowym sterownik ma wbudowany czujnik wilgotności i temperatury, więc automatyka działa od razu po montażu. Rozbudowa o czujnik dwutlenku węgla ma sens tam, gdzie obciążenie zmienia się z ludźmi, czyli w salonie i sypialniach. Czujnik zewnętrzny pozwala odnosić decyzje do warunków na zewnątrz, co ma znaczenie przy wentylacji pomieszczeń zagrożonych kondensacją, gdzie nawiew ciepłego i wilgotnego powietrza latem do chłodnej piwnicy pogarsza sprawę zamiast ją poprawiać.

Zasady sterowania czujnikami są takie same jak przy centralach kanałowych i opisałem je szerzej w tekście o sterowaniu rekuperacją czujnikami CO₂ i wilgotności: czujnik wilgotności reaguje na zdarzenia krótkie i gwałtowne, czujnik dwutlenku węgla na obecność ludzi, a próg dla CO₂ warto odnosić do poziomu zewnętrznego, nie do wartości bezwzględnej.

Czego sterowanie nie naprawi

Sterowanie rozdziela i porządkuje przepływ, ale go nie tworzy. Jeżeli w domu jest za mało jednostek w stosunku do kubatury i liczby mieszkańców, żaden profil ani harmonogram tego nie nadrobi, bo maksymalna wydajność jest skończona.

Nie zastąpi też drogi przepływu wewnątrz budynku. Jednostki wymieniają powietrze między pomieszczeniem a otoczeniem, więc pomieszczenie bez własnej jednostki jest wentylowane tylko wtedy, gdy powietrze ma jak przez nie przejść. Podcięcie drzwi albo kratka przelotowa nie są tu dodatkiem estetycznym, tylko elementem instalacji.

Sterowanie nie poprawi także skutków złego rozmieszczenia. Dwie jednostki na jednej ścianie, blisko siebie, będą sobie podbierać powietrze niezależnie od tego, jak je zaprogramujemy.

Jak planujemy to u klienta

Kolejność jest zawsze taka sama. Najpierw kubatura pomieszczeń, liczba domowników i wymagana wymiana powietrza. Potem liczba jednostek i ich rozmieszczenie, tak żeby pary bilansowały się w obrębie strefy. Dopiero na końcu dobór sterownika.

Przy modernizacji dochodzi rozpoznanie ścian, bo grubość i konstrukcja przegrody decydują o tym, gdzie w ogóle da się wykonać przewiert. Tego nie da się ustalić z rzutu, stąd wizja lokalna przy trudniejszych budynkach.

Dobór jednostek i zestawienie urządzeń przygotowujemy w ramach bezpłatnej wyceny całej instalacji. Wykonujemy montaż i uruchomienie systemu, natomiast projekt budowlany i dokumentację powykonawczą prowadzi projektant obiektu.

Modele i ceny jednostek znajdziesz w kategorii rekuperatorów ściennych, a zasadę działania samej jednostki opisałem w tekście o rekuperacji ściennej bez demolki.

Najczęstsze pytania

Czy każda jednostka musi mieć własny sterownik?

Nie. Jeden sterownik przewodowy prowadzi do czterech jednostek, a system radiowy do szesnastu urządzeń i czujników. Panel montuje się w jednym miejscu w budynku.

Czy mogę sterować wentylacją z telefonu?

Tak, aplikacją inVENTer Mobile. Trzeba tylko rozróżnić dwie rzeczy: standardowy sterownik radiowy łączy się z telefonem przez Bluetooth, czyli w obrębie mieszkania, a sterowanie przez internet wymaga wariantu z wifi. Przy zamówieniu potwierdzamy, który wariant jest potrzebny.

Czy da się dołożyć jednostki po czasie?

Tak, do limitu obsługiwanego przez sterownik. Przy rozbudowie sprawdzamy dwie rzeczy: czy limit urządzeń i czujników nie jest już wypełniony oraz czy nowa jednostka ma parę, z którą będzie się bilansować.

Czy strefowanie obniża rachunki?

Obniża zużycie tam, gdzie ogranicza pracę urządzeń w pomieszczeniach faktycznie nieużywanych. Nie obniża go w sposób, który usprawiedliwiałby zejście poniżej wymaganej wymiany powietrza w pomieszczeniach użytkowanych, bo wtedy oszczędność jest pozorna i płaci się za nią wilgocią oraz jakością powietrza.

Co robić, gdy jednostki przestały zmieniać kierunek?

Najpierw sprawdzić tryb pracy. Brak zmiany kierunku co kilkadziesiąt sekund oznacza zwykle tryb przewietrzania, w którym odzysk ciepła nie działa. Jeżeli tryb jest poprawny, a jednostka nadal pracuje jednokierunkowo, to zgłoszenie serwisowe.